اشاعهء دانش و كتاب نيز اعتبار بخشيدند . « 35 » آنان در جذب و انتقال دانشمندان به پايتخت خود غزنه « 36 » كوشيدند و البته در اين امر در اسپاهبذ طبرستان حدود سال 148 ه / 765 م پيش‌كسوتانى نيز داشتند . « 37 » ميراث آنان را سلجوقيان « 38 » در زمينهء وسيعى از شكوفايى علم - كه دقيقا ايران شرقى در اواخر آن قرن بدان دست يافته بود و كرارا توسط وزراى ايرانىتبار رهبرى مىشد و از ميان آنها تنها نام نظام الملك به ذهن مىآيد - به دست آوردند . اكنون نيشاپور مركز واقعى كار علمى سراسر منطقهء آسياى مقدم شده بود . در اينجا براى اولين بار دانشمندان القاب افتخارى دريافت داشتند « 39 » ؛ همچنين در اينجا به نظر مىرسد كه براى اولين بار عنوان شيخ الاسلام « 40 » ديده مىشود . اينجا در شرق نوعى « مدرسه » « 41 » احداث گرديد كه قبلا مختصرا از آن صحبت شد . اين مدارس توسط سازمانهاى موقوفهء نظام الملك « 42 » و يا برخى اتابكان « 43 » در سراسر قلمرو اسلامى توسعه يافت كه بهترين نمونهء آن را مىتوان در نظاميهء بغداد پيدا كرد . « 44 » اكنون ايران - با آنچه كه سامانيان و غزنويان پايه‌گذارى كرده بودند -

--> ( 35 ) . حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ج 5 ( از اسپهان به غزنه ، حدود سال 428 ه / 1037 م ) . ( 36 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 9 ، ص 151 ( 425 ه / 1034 م ) - Survey III 1940 و نيز Pinto 10 , 21 . ( 37 ) . ابن اسفنديار : ترجمهء تاريخ طبرستان ، ص 115 - و نيز Pinto 16 و Survey III 1940 . ( 38 ) . در قضاوت مثبت دربارهء اعتبار علمى سلجوقيان با عقيدهء Gunaltay در مقالهء زير موافقم : Islam dunyasinin inhitati sebebi Selcuk ( آيا تسلّط سلجوقيان دليلى بر سقوط جهان اسلام است ؟ ) . Istilasi midir in : Belleten II ( 1938 ) سهم تركان در حيات علمى نمىبايستى چنين معتبر شناخته شود ، زيرا منشأ تركى بسيارى از دانشمندان قابل ترديد است ( Gunaltay 75 f ) و حيات علمى به شدت از محيطش متأثر است . تصويرى از « موقعيت بيرونى خوارزمى » در چهارچوب زندگى دربارى در زمان محمود غزنوى در نوشتهء Sergej p . Tolstov در مجموعهء بيرونى ( كتابشناسى شمارهء 120 ) ص 29 - 3 ، منعكس شده است . ( 39 ) . Wustenfeld , AGGW , 37 , Nr . 316 . ( 40 ) . سبكى ، طبقات ، ج 3 ، ص 47 ، 117 Mez 179 ff ( 41 ) . Mez 172 با اشاره به سبكى ، طبقات ، ج 3 ، ص 111 ، 137 . ( 42 ) . Urada / Turk . I 492 . ( 43 ) . زركوب : شيرازنامه ، ص 44 ( قرن پنجم هجرى قمرى / يازدهم ميلادى ) . ( 44 ) . رجوع كنيد به : حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 46 و بعد - براى محمود بن محمد سلجوقى ( از سال 512